Το βιβλίο της Κατερίνας

‘’To βιβλίο της Κατερίνας’’, Αύγουστος Κορτώ, εκδ. Πατάκης, α’ έκδοση Σεπτέμβριος 2013, 252 σελ.

‘’Αυτό το βιβλίο με διαλύει’’ – το νέο βιβλίο του Αύγουστου Κορτώ.

2

’To βιβλίο της Κατερίνας’’ κατέχει δικαίως αυτόν τον τίτλο. Στην αρχή σε υποδέχεται ένα γενεαλογικό διάγραμμα των οικογενειών που θα συναντήσουμε. Όλα ξεκινούν από την οικογένεια Κωνσταντινίδη, ξεριζωμένη από τη Μικρασία και αυτοδημιούργητη από την αρχή στη Θεσσαλονίκη (‘’από τον οντά στη φουφού’’) που θα σμίξει με τους Χωριανούς, και ο καρπός του γάμου θα είναι έξι παιδιά, έξι συμφορές. ‘’Όταν τέσσερα αδέρφια καταλήγουν στα σαράντα τους να ζουν και τα τέσσερα με ψυχοφάρμακα, κάτι πολύ κακό έχει συμβεί στα παιδικά τους χρόνια’’.
Με τα πολλά της εξιστόρησης φτάνουμε στο τελευταίο, την Κατερίνα, με το δικό της υφάδι: οι πρώτες κρίσεις της ψυχικής ασθένειας της, μια θλιβερή έλλειψη αγάπης μεταξύ των αδερφών, μια μητέρα αδιάφορη και ένας πατέρας αυταρχικός, ο κλοιός του ανθυγιεινού να τους ζώνει από παντού και να τους στιγματίζει. Το υγιές του βιβλίου είναι ότι η μανιοκαταθλιπτική Κατερίνα δεν παρουσιάζεται ως θύμα είτε της κοινωνίας είτε της ασθένειας της. Παραχωρείται ευθαρσώς ένα λησμονημένο , από τους ειδικούς, δικαίωμα. αυτό της ευθύνης και της συμμετοχής του ατόμου- μακριά από λογικές ακαταλόγιστου της ευθύνης ή εντολοδόχων γονιδίων. Η πεποίθηση αυτή εκφράζεται βαθιά στη σχέση της Κατερίνας με το γιο της: μια μοναδική σχέση άφατης αγάπης, προσκόλλησης, θαυμασμού, ‘’μια συμβιωτική σχέση’’. Η Κατερίνα αγνοεί τις κακιασμένες και αφοριστικές γλώσσες (‘’ η τρελή’, ‘’η άρρωστη’’, ‘’η ακατάλληλη’’) και μεγαλώνει όπως η ίδια θέλει το παιδί της. Νιώθει, πονάει, απολαμβάνει όπως όλες οι μανάδες του κόσμου, μόνο που τα συναισθήματα της είναι πιο άγρια εκφρασμένα, σαν καυστικό οξύ που χύνεται όταν υπερχειλίζουν. Κατεβάζει ηρεμιστικά με αλκοόλ επειδή δεν αντέχει τον πρωινό αποχωρισμό του σχολείου ή γίνεται επιθετική όταν άλλοι μειώνουν τα μεγαλεία- υπό το μητρικό βλέμμα- του παιδιού της. Υπάρχει, όμως, μια ειλιρινής κατανόηση και ενσυναίσθηση των λαθών και των υπερβολών της ως μητέρα, καθώς και μια μεταμέλεια που συνοδεύεται από ενοχές, αλλά και ανημπόρια να πράξει αλλιώς.

korto1382604289

Στο βιβλίο βρίσκουμε μια σπαρακτική και σπάνια καταβύθιση στις αμαρτίες του γονεικού ρόλου- καθώς και πολλά αναπάντητα ερωτήματα. Ποια είναι τα όρια της αγάπης, και που γίνεται τοξική; Αφού δεν είναι τα ‘’ζαβά γονίδια’’, γιατί κληρονομείται η δυστυχία από γενιά σε γενιά; Και ποια είναι η τελική λύση, όταν ο δεσμός του παιδιού με τον γονιό σφίγγει επικίνδυνα; Εδώ πρέπει να επισημάνουμε κάτι που αποσιωπήθηκε από την αρχή. Ο Κορτώ (Πέτρος Χατζόπουλος) σε αυτό το βιβλίο , πλέον, μιλάει αυτοβιογραφικά , χωρίς μάσκες και επιμερισμούς, μέσα από τη μάνα του. Και κάτι ακόμα: η μάνα του από την πρώτη σελίδα είναι νεκρή, αφού η ιδία έβαλε τέλος στη ζωή της, ένα μακάβριο δώρο για να ελευθερώσει τον γιο της από τα λουριά της. Αυτό το μαγικό ξαναζωντάνεμα στο χαρτί είναι ένα πειστικότατο εύρημα, που ανανεώνει πολύ τις συνθήκες γραφής ενός βιβλίου, που σε στραβοτιμονιές χειρισμού ενός τέτοιου δύσκολου θέματος, μπορεί να μετατραπεί σε λογοτεχνία- κλειδαρότρυπα ή επιτηδευμένη μνήμη. Είναι πραγματικά συγκινητικό το πώς ο συγγραφέας αναμετράται με τα θηρία της μνήμης, της ερμηνείας των καταστάσεων (σε αυτό θα τον βοήθησε πολύ η ιατρική και ψυχαναλυτική του εκπαίδευση), της ανοιχτής πληγής της παθολογικής σχέσης του με τη μητέρα του. Και ο αγνός τρόπος με τον οποίον προσπαθεί να αποδώσει πολλές από αυτές τις παραμέτρους μιας γραφής που φτάνει στα τρίσβαθα της ψυχής, με κάνει να πιστεύω ως αναγνώστρια, ότι κρύβονται μόνο αγνά συναισθήματα και κίνητρα.
Ποια είναι η επιθυμητή και ποια η αντικειμενική σχέση με το ‘’Τρίτο στεφάνι’’ του Ταχτσή; (Κάποιοι από τους τίτλους των κεφαλαίων είναι το πρώτο, το δεύτερο, το τρίτο στεφάνι.) Υπάρχει, άλλωστε, μια φανερή διάθεση, με τον τρόπο που γράφηκε τo βιβλίο να μνημονευτεί το έργο αναφοράς του Ταχτσή. σε καμία περίπτωση ,όμως, δεν το ντουμπλάρει. ‘’To βιβλίο της Κατερίνας’’ , χρονικά, είναι μετατοπισμένο προς τα πιο σύγχρονα προβλήματα σε σχέση με την ‘’κωμικοτραγική’’ ιστορία της Ελλάδας του Ταχτσή, χωρικά, παραμένει μόνο στο φυσικό χώρο του Κορτώ, τη Θεσσαλονίκη, ενώ σαν κείμενο ασχολείται κυρίως με την εσωτερική ζωή των οικογενειών αυτών, παρά με το δημόσιο βίο που σκαλίζει ο Ταχτσής, κάτι που ίσως λείπει από το πλέξιμο του ‘’βιβλίου της Κατερίνας’’, εσκεμμένα βέβαια.
Η επιστήμη του κωμικού έχει μια χρυσή αρχή: εάν μπορείς να μιλήσεις για την Κόλαση με υλικό ό,τι ευφραίνει τη ψυχή, έχεις γίνει από συγγραφέας, λειτουργός. Και εδώ, ο Κορτώ, με τις γνωστές μεθόδους του χιούμορ, με τον προφορικό, κουβεντιαστό του λόγο και με τη διασκεδαστική ροή, καταφέρνει να λειτουργεί τα γρανάζια του , που εκθέτει, όχι μόνο προς λογοτεχνική κατεύθυνση, και ούτε μόνο προς ιδίον οφελος. Τον τελευταίο και ειλικρινή λόγο τον εχει η Κατερίνα/ Κορτώ , λίγο πριν’’ πετάξει’’:
‘’Αυτό το βιβλίο με διαλύει. Αυτό το βιβλίο έχει σκοπό να με διαλύσει, να με κάνει κομμάτια. Μέσα στα κομμάτια μου είμαι.’’